Wątroba jest jednym z tych organów, którego choroby przez długi czas mogą nie dawać żadnych objawów – dlatego odpowiednio zaplanowana diagnostyka odgrywa kluczową rolę we wczesnym wykrywaniu nieprawidłowości. Podstawę oceny stanu tego narządu stanowią badania laboratoryjne krwi (określane potocznie jako próby wątrobowe), a w niektórych przypadkach lekarz zaleca również wykonanie badań obrazowych. Sprawdź, jakie badania krwi na wątrobę wykonuje się w przebiegu diagnostyki chorób tego narządu i poznaj najważniejsze wskazania do ich przeprowadzenia.
Czym są próby wątrobowe? Badania na wątrobę z krwi
Jakie badania na wątrobę z krwi wykonuje się w diagnostyce schorzeń tego narządu? Na samym początku zlecane są tak zwane „próby wątrobowe”. Jest to zestaw badań laboratoryjnych wykonywanych z próbki krwi żylnej, które pomagają wykryć uszkodzenie komórek wątroby, zaburzenia odpływu żółci oraz niektóre nieprawidłowości jej funkcji syntetycznej i wydzielniczej (więcej informacji o tych badaniach znajduje się np. tutaj: https://www.alab.pl/pakiet/pakiet-watrobowy). Warto zaznaczyć, że wyniki prób wątrobowych zawsze powinny być interpretowane przez lekarza – pojedyncze odchylenie od normy nie musi oznaczać choroby, podobnie jak prawidłowe wyniki nie wykluczają wszystkich schorzeń. Znaczenie ma również obraz kliniczny pacjenta, występujące objawy oraz wyniki innych badań. Niemniej, do najważniejszych parametrów oznaczanych w ramach prób wątrobowych zalicza się:
• poziom ALT (aminotransferazy alaninowej) – jest to enzym znajdujący się przede wszystkim w komórkach wątroby (choć jego aktywność obserwuje się również w sercu czy w mięśniach poprzecznie prążkowanych). Jego podwyższone stężenie najczęściej świadczy o uszkodzeniu hepatocytów. Wzrost aktywności ALT może występować między innymi w przebiegu metabolicznej dysfunkcji związanej ze stłuszczeniem wątroby, czyli MASLD, w wirusowych zapaleniach wątroby oraz polekowym uszkodzeniu wątroby;;
• poziom AST (aminotransferazy asparaginianowej) – to z kolei enzym obecny nie tylko w wątrobie, ale również w mięśniach szkieletowych, mięśniu sercowym czy nerkach. Z tego względu jego podwyższony poziom nie powinien być interpretowany samodzielnie – w oderwaniu od innych wyników badań. W trakcie analizy lekarz zestawia go przede wszystkim z wartością ALT oraz z innymi parametrami;
• poziom ALP (fosfatazy zasadowej) – aktywność tego enzymu związana jest przede wszystkim z drogami żółciowymi. Podwyższony poziom ALP może wskazywać na utrudniony odpływ żółci, choroby dróg żółciowych lub schorzenia wątroby przebiegające z zastojem żółci. Należy jednak pamiętać, że ALP występuje również w tkance kostnej, dlatego wynik zawsze wymaga właściwej interpretacji;
• poziom GGTP (gamma-glutamylotranspeptydazy) – GGTP jest czułym, ale mało swoistym wskaźnikiem nieprawidłowości wątroby i dróg żółciowych. Jej aktywność może wzrastać między innymi w cholestazie, po spożywaniu alkoholu oraz pod wpływem niektórych leków. Wyniku nie należy interpretować samodzielnie.;
• poziom bilirubiny całkowitej – bilirubina jest barwnikiem powstającym podczas rozpadu czerwonych krwinek. Wątroba odpowiada za jej przetwarzanie i wydalanie wraz z żółcią. Podwyższone stężenie bilirubiny może powodować żółtaczkę. Może wynikać z chorób wątroby, zaburzeń odpływu żółci, nasilonego rozpadu erytrocytów albo łagodnych zaburzeń jej metabolizmu, takich jak zespół Gilberta;
• poziom albuminy w surowicy – albumina jest najważniejszym białkiem produkowanym przez wątrobę. Jej obniżone stężenie może świadczyć o upośledzeniu funkcji syntetycznej narządu, zwłaszcza w zaawansowanych, przewlekłych chorobach wątroby. Należy jednak pamiętać, że niski poziom albumin może mieć również inne przyczyny, dlatego wynik zawsze powinien być oceniany w szerszym kontekście.
W zależności od uzyskanych wyników oraz podejrzenia konkretnej choroby lekarz może zlecić czas protrombinowy z INR, morfologię krwi, badania w kierunku wirusowych zapaleń wątroby, gospodarkę żelazową oraz odpowiednio dobrane badania autoimmunologiczne lub metaboliczne. W wielu przypadkach konieczne jest również wykonanie badań obrazowych, które umożliwiają ocenę budowy narządu oraz wykrycie zmian ogniskowych lub cech przewlekłego uszkodzenia wątroby. Najczęściej wykonywanym badaniem jest USG jamy brzusznej, które pozwala ocenić wielkość wątroby, jej strukturę oraz drogi żółciowe. W razie potrzeby lekarz może skierować pacjenta również na tomografię komputerową (TK), rezonans magnetyczny (MRI), elastografię wątroby, oceniającą stopień włóknienia narządu, a w wybranych przypadkach także na biopsję wątroby, która umożliwia ocenę tkanki pod mikroskopem.
Jakie są wskazania do wykonania badań na wątrobę?
Badania oceniające funkcjonowanie wątroby wykonuje się zarówno w diagnostyce chorób tego narządu, jak i w monitorowaniu skuteczności leczenia lub bezpieczeństwa stosowanej farmakoterapii. Lekarz może zlecić próby wątrobowe w wielu sytuacjach klinicznych, a do najczęstszych wskazań należą sytuacje, w których specjalista podejrzewa zatrucie, ostre lub przewlekłe choroby wątroby (w tym o podłożu alkoholowym), choroby dróg żółciowych i inne stany związane z zaburzeniami funkcji tego narządu czy z uszkodzeniem hepatocytów.
Należy pamiętać, że choroby wątroby przez długi czas mogą rozwijać się bezobjawowo lub powodować jedynie nieswoiste dolegliwości, takie jak przewlekłe zmęczenie, osłabienie czy pogorszenie samopoczucia – z tego względu nie warto bagatelizować nawet pozornie łagodnych symptomów. Do lekarza należy zgłosić się szczególnie wtedy, gdy pojawiają się ból lub uczucie dyskomfortu w prawym podżebrzu, przewlekłe bóle brzucha, ciemne zabarwienie moczu, jasny stolec, obrzęki kończyn, zażółcenie skóry lub białkówek oczu, świąd skóry czy niezamierzona utrata masy ciała. Po przeprowadzeniu wywiadu i badania fizykalnego specjalista zdecyduje, czy konieczne jest wykonanie prób wątrobowych, badań obrazowych oraz innych testów diagnostycznych.
Źródła:
1. Lek. M. Tomaszewski, aktualizacja: lek. P. Kudłacz, lek. M. Wiercińska, Próby wątrobowe, Medycyna Praktyczna – Dla Pacjentów, 12.12.2023
2. Dr n. med. I. Kotula, Diagnostyka chorób wątroby – cz. I, Medycyna Praktyczna – Pediatria, 11.03.2021
3. Dr n. med. A. Mokrowiecka, Zwiększenie wartości wskaźników wątrobowych – czy to przez leki?, Medycyna Praktyczna – Dla Pacjentów, 21.08.2023
4. S. Surma, K. Narkiewicz, Choroba stłuszczeniowa wątroby związana z zaburzeniami metabolicznymi – co warto wiedzieć?, Choroby Serca i Naczyń, tom 22, nr 4 (2025)
5. M. Hartleb, Postępowanie diagnostyczne w wątrobowych zmianach ogniskowych, Gastroenterologia Kliniczna. Postępy i Standardy, tom 6, nr 1 (2014)
6. Lek. A. Strukow, Badania laboratoryjne w diagnostyce chorób wątroby, Centrum Wiedzy ALAB, https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/wybrane-wskazniki-funkcji-watroby/ , dostęp: 17.07.2026
7. Lek. M. Grabiec, dr hab. n. med. M. Waluga, prof. dr hab. n. med. M. Kukła, Ocena nieprawidłowych wyników badań laboratoryjnych wątroby, Medycyna po Dyplomie 10/2017
Artykuł sponsorowany
Ekspert w obszarze pulmonologii i fizjologii oddychania, specjalizujący się w profilaktyce oraz wczesnym rozpoznawaniu chorób płuc. Koncentruje się na analizie aktualnych badań i wytycznych oraz popularyzacji sprawdzonych metod wspierania kondycji układu oddechowego, z naciskiem na rzetelność i precyzję merytoryczną.